မတ် ၂၈-၂၀၂၆
MT(VOM)
ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ လတုန်းက ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ “Gen Z” လူငယ်တွေရဲ့ ဆန္ဒပြပွဲကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းခဲ့မှုမှာ တာဝန်ရှိတယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်နဲ နီပေါဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ကေပီ ရှာမာ အိုလီ (KP Sharma Oli) ကို ဒီနေ့ (၂၀၂၆၊ မတ်လ ၂၈ ရက်) မနက်ပိုင်းမှာ ဖမ်းဆီးလိုက်ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။
ဘာကြောင့်ဖမ်းတာလဲအဲဒီတုန်းက ဆန္ဒပြပွဲအတွင်း ရဲတပ်ဖွဲ့က ပစ်ခတ်နှိမ်နင်းခဲ့လို့ လူ ၇၇ ဦး ထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ရပါတယ်။ အိုလီနဲ့ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဟောင်းတို့ဟာ ဒီသေဆုံးမှုတွေကို မတားဆီးဘဲ ပေါ့လျော့ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ စွဲချက်နဲ့ ဖမ်းခံရတာပါ။
လက်ရှိအခြေအနေအသက် ၇၄ နှစ်ရှိပြီဖြစ်တဲ့ အိုလီဟာ ကျောက်ကပ်ရောဂါအခံ ရှိတာကြောင့် ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် ရဲအစောင့်အရှောက်နဲ့ ဆေးရုံတင်ထားရပါတယ်။
အစိုးရသစ်ရဲ့ ပြောကြားချက် – ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးသစ်ကတော့ “ဒါဟာ ကလဲ့စားချေတာ မဟုတ်ဘူး၊ တရားမျှတမှု စတင်တာပဲ” လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
နိုင်ငံရေးအခြေအနေအိုလီရဲ့ ပါတီဘက်ကတော့ ဒါဟာ နိုင်ငံရေးအရ တိုက်ခိုက်တာလို့ တုံ့ပြန်ထားပြီး သူ့ကို ထောက်ခံသူတွေနဲ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ကြား မြို့တော်မှာ ရုန်းရင်းဆန်ခတ်မှုတွေ ဖြစ်နေပါတယ်။ အပြစ်ရှိကြောင်း ထင်ရှားရင်တော့ အိုလီဟာ ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ် အထိ ကျခံရနိုင်ခြေ ရှိပါတယ်။
စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး အစီရင်ခံစာစာမျက်နှာ ၉၀၀ ကျော်ရှိတဲ့ အစီရင်ခံစာအရ အဓိကတွေ့ရှိချက်တွေထဲမှာ အိုလီအနေနဲ့ ဆန္ဒပြသူတွေကို “ပစ်သတ်ပါ” လို့ တိုက်ရိုက်အမိန့်ပေးခဲ့တဲ့ အထောက်အထား မတွေ့ရပေမဲ့၊ ရဲတပ်ဖွဲ့က လူသေစေနိုင်တဲ့အထိ အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းနေတာကို သိလျက်နဲ့ တားဆီးဖို့ ပျက်ကွက်ခဲ့တာ (Criminal Negligence) ဟာ အဓိက အပြစ်ဖြစ်တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။
လူငယ်ထုကို ပစ်မှတ်ထားခြင်း၂၀၂၅ ခုနှစ်က “Gen Z” လှုပ်ရှားမှုဟာ လူမှုကွန်ရက်တွေ (Social Media) ပိတ်ပင်ရာက စခဲ့တာပါ။ အစိုးရက ဒါကို နိုင်ငံရေးအရ ခြိမ်းခြောက်မှုလို့ ယူဆပြီး အင်အားသုံး နှိမ်နင်းခဲ့တာဟာ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုလို့ အစီရင်ခံစာက ဆိုပါတယ်။
ထောင်ဒဏ် အလားအလာအစီရင်ခံစာက အိုလီအပါအဝင် တာဝန်ရှိသူတွေကို အနည်းဆုံး ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ် ချမှတ်ဖို့ အကြံပြုထားပါတယ်။
နိုင်ငံတကာရဲ့ တုံ့ပြန်မှုများ
Amnesty International လို အဖွဲ့အစည်းတွေကတော့ “ဒါဟာ တရားမျှတမှုအတွက် အရေးကြီးတဲ့ ခြေလှမ်းသစ်ပဲ” လို့ ကြိုဆိုကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တရားခွင်မှာ နိုင်ငံရေးဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု ကင်းကင်းနဲ့ မျှမျှတတ ဆောင်ရွက်ဖို့လည်း တိုက်တွန်းထားပါတယ်။
အိမ်နီးချင်း အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်
နီပေါရဲ့ အိမ်နီးချင်းနှစ်နိုင်ငံစလုံးကတော့ လက်ရှိအခြေအနေကို စောင့်ကြည့်နေကြပါတယ်။ အိန္ဒိယကတော့ ဒါဟာ နီပေါရဲ့ ပြည်တွင်းရေးလို့ မှတ်ချက်ပေးထားပြီး တရုတ်ဘက်ကတော့ နီပေါရဲ့ တည်ငြိမ်မှုကို ထိခိုက်မှာ စိုးရိမ်တဲ့ သဘောထားမျိုး ရှိနေပါတယ်။
အနောက်နိုင်ငံများ
အမေရိကန်နဲ့ ဥရောပနိုင်ငံတွေကတော့ ဒီအရေးယူမှုကို နီပေါ ရဲ့ ဒီမိုကရေစီ ခိုင်မာလာစေဖို့နဲ့ တာဝန်ခံမှုရှိစေဖို့ လုပ်ဆောင်ချက်အဖြစ် ရှုမြင်ကြပါတယ်။
Ref: Al Jazeera
